Bu sayfa, süreci hiç bilmeyen biri için baştan sona bir harita. Her adımda ne olacağını ve size ne düşeceğini sırayla anlatıyoruz.
Adım 1 — Sorunuzu araştırılabilir hâle getirin
Her şey buradan başlar. 'Şüpheleniyorum' araştırılabilir bir cümle değildir; 'salı ve perşembe akşamları nereye gidiyor' araştırılabilir bir cümledir. Farkı yaratan şey içinde bir zaman ve bir yer bulunmasıdır. Cümlenizde bu ikisi yoksa hem kapsam hem bedel belirsiz kalır.
Bu alıştırmayı kendiniz yapmanız görüşmeyi belirgin biçimde kısaltır. Cümleyi kuramıyorsanız, sorun henüz araştırılabilir hâle gelmemiş demektir ve bu da başlı başına bir bilgidir.
Adım 2 — Elinizdekini derleyin
Bildiğiniz rutinler, semtler, tarihler, varsa araç bilgisi. Görüşme sırasında hatırlamaya çalışmak yerine önceden yazın. Saklanan ya da unutulan her ayrıntı, sahada sıfırdan bulunmayı gerektirir ve bunun bedelini siz ödersiniz.
Adım 3 — Ön görüşme
Ücretsiz olmalı ve sizi dosya açmaya bağlamamalıdır. Görüşmede talebinizin yapılabilir olup olmadığı netleşir, yapılamayacaklar açıkça söylenir ve yanıtlanabilir kısım için kaba bir kapsam çizilir. Genellikle yarım saati aşmaz.
Görüşme sonunda 'buna ihtiyacınız yok' denmesi de geçerli bir sonuçtur. Bunu söyleyebilen bir muhatap, ihtiyacınız olduğunda söyleyeceklerine de güvenilebilecek biridir.
Adım 4 — Yazılı teklif ve sözleşme
- Araştırmanın konusu, tek cümleyle ve somut biçimde
- Kaç gün, günün hangi saatleri, hangi tarihler arasında
- Hangi il ve ilçelerde çalışılacağı
- Teslim edilecekler ve teslim süresi
- Ödeme aşamaları ve tutarları
- Kapsam dışında kalanlar
Son madde çoğu teklifte bulunmaz ama en değerlisidir. Ödeme sözleşmeden sonra gelir, önce değil; ve bakiyeyi teslimle eş zamanlı tutmanız sizi korur.
Adım 5 — Çalışma dönemi
Dosya açıldıktan sonra size düşen tek şey davranışınızı değiştirmemektir. Alışkanlıklarınızdaki ani bir değişiklik karşı tarafta tedirginlik yaratır ve gözlem koşullarını bozar. Kendi başınıza takip etmeye çalışmak ise dosyaların en sık başarısız olma nedenidir.
Süreç içinde yeni bir şey öğrenirseniz hemen bildirin; bu çoğu zaman kapsamı daraltır ve süreyi kısaltır. Uzun dosyalarda ara bilgilendirme talep etmeniz de hakkınızdır.
Adım 6 — Teslim
Rapor; çalışılan tarih aralıkları, kronolojik gözlem akışı, görsel ekler ve neyin gözlenemediğini belirten bir kapanış notu içerir. Son madde çoğu büroda bulunmaz ama bizce zorunludur; bir raporun sınırlarını yazmamak onu olduğundan güçlü göstermektir.
Ne kadar sürer, ne kadar tutar?
İkisi de kapsama, kapsam da sizin sorunuza bağlıdır. Dar ve doğru tanımlanmış bir soru hem daha kısa hem daha ucuz bir dosya üretir. Bu yüzden birinci adımı atlamamanız önemlidir.
Sıkça sorulan sorular
Hiç bilgim yok, başvurabilir miyim?
Evet. Çok az bilgiyle bile hangi minimum bilgiyle ne yapılabileceğini konuşabiliriz; bazen eksik bilgiyi sizin kolayca edinebileceğiniz ortaya çıkar.
Ne kadar sürede başlanır?
Kapsam netleşip sözleşme tamamlandığında kısa sürede. Ancak kısa bir planlama süresi gözlem kalitesini belirgin biçimde artırır.
Vazgeçebilir miyim?
Her aşamada, gerekçe belirtmeden. O ana kadarki çalışma teslim edilir ve ödeme akışı sözleşmede tanımlıdır.
Kimliğimi vermek zorunda mıyım?
Ön görüşmede hayır; dosya açılması ve sözleşme aşamasında taraf bilgisi gerekir.