Özel dedektiflik, filmlerdekinden çok daha sıradan ve çok daha kuralı belli bir iştir. Bir özel dedektifin yaptığı şey, dışarıdan gözlenebilen ve erişilebilir kaynaklardan doğrulanabilen bilgiyi düzenli biçimde toplayıp yazıya dökmektir. Gizli yetkileri, özel erişimleri ya da resmî kayıtlara doğrudan girişi yoktur.
Polis dedektifinden farkı nedir?
| Yetki | Kolluk resmî soruşturma yürütür; özel araştırmacı yalnızca müvekkili adına gözlem yapar |
|---|---|
| Zorlayıcı işlem | Gözaltı, arama, el koyma yalnızca yetkili makamların işidir |
| Kayıt erişimi | Resmî kayıtlara erişim özel araştırmacının kapsamında yer almaz |
| Muhatap | Kolluk kamu adına; özel araştırmacı sözleşme yaptığı kişi adına çalışır |
Fiilen ne yapar?
- Belirlenen gün ve saatlerde dış mekânda planlı gözlem yapar
- Gözlediklerini tarih, saat ve yer bilgisiyle kaydeder
- Herkese açık kaynaklardan doğrulanabilir bilgi derler
- Bulguları, sınırlarını da belirterek yazılı rapora dönüştürür
- Talep hâlinde raporu müvekkilin avukatına iletir
Ne yapmaz?
Telefon, mesaj ve hesap içeriğine erişmez. Konut içine yönelik görüntü ya da ses kaydı almaz. Kişiyi temasa zorlamaz, tehdit etmez, provokasyon yapmaz. Bu sınırlar müzakere edilebilir değildir; sınırların dışına çıkan bir yöntemle elde edilen materyal, size fayda yerine zarar verir.
Kimler başvuruyor?
Talepler kabaca üç gruba ayrılır. Bireysel taleplerin çoğu ilişki, aile ve kişi bulma başlıklarındadır. Kurumsal talepler şirket içi kayıp, bilgi sızıntısı ve iş ortağı doğrulaması çevresinde toplanır. Üçüncü grup ise avukatlar üzerinden gelen, devam eden bir dosyaya ek bilgi üretmeye yönelik taleplerdir.
Bir dosya nasıl ilerler?
- Ön görüşme: talep dinlenir, yanıtlanabilir olup olmadığı açıkça söylenir.
- Kapsam yazımı: hangi günler, hangi saatler, hangi bölge, ne teslim edilecek.
- Sözleşme ve gizlilik: yazılı hâle getirilir.
- Saha çalışması ve kayıt.
- Teslim: kronolojik rapor, ekler ve gözlemin sınırlarını belirten kapanış notu.
Rapor ne işe yarar?
Rapor bir yargı cümlesi içermez; ne gözlendiyse onu tarih ve yerle birlikte sıralar. Bu kaydın hukuki bir süreçte nasıl değerlendirileceğine mahkeme karar verir. Bu nedenle 'raporumuz kesin delildir' diyen bir açıklamaya güvenmemenizi öneririz.
Doğru büroyu nasıl ayırt edersiniz?
En güvenilir işaret, size neyin yapılamayacağını söylemesidir. Her isteğinizi kabul eden, sonuç garantisi veren ya da sınırları hiç gündeme getirmeyen bir muhatap, ilerleyen aşamada sizi zor durumda bırakabilecek yöntemlere yönelebilir. Yazılı kapsam ve gizlilik sözleşmesi istemek de temel bir kontroldür.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye'de özel dedektiflik yapılabilir mi?
Bireyler ve şirketler adına, kişilik hakları ve uygulanabilir sınırlar gözetilerek araştırma hizmeti verilebilir. Bu sınırların dışına çıkan yöntemler ise hem kapsam dışıdır hem de talep edene risk doğurur.
Özel dedektifin resmî yetkisi var mı?
Hayır. Gözaltı, arama, el koyma gibi zorlayıcı işlemler yalnızca yetkili makamlarca yapılır. Özel araştırmacı gözlem yapar ve raporlar.
Kimliğim gizli kalır mı?
Evet. Çalışma yazılı gizlilik sözleşmesine bağlıdır ve dosya yalnızca sözleşmede adı geçen kişiye teslim edilir.
Ne kadar sürer?
Talebin türüne ve elinizdeki bilginin zenginliğine göre birkaç günden birkaç haftaya kadar değişir. Ön görüşmede gerçekçi bir aralık paylaşılır.