Bu sayfada bir yöntem anlatıyoruz: neden bir kişiyi ararken doğrudan o kişiye değil, etrafındaki sabit noktalara bakılır. Yöntemi anlamanız hem beklentinizi doğru kurmanızı hem de çalışmaya nasıl katkı sağlayabileceğinizi görmenizi sağlar.
Bilgi eşit hızda eskimez
Bir kişiye ait bilgilerin bozulma hızı birbirinden çok farklıdır. Telefon numarası aylar içinde değişebilir, ikamet birkaç yılda eskir. Buna karşılık doğduğu yer hiç değişmez, akrabalarının kim olduğu değişmez, hangi meslekte çalıştığı ise nadiren değişir. Yöntemin tamamı bu eşitsizlik üzerine kuruludur.
Pratikte şu anlama gelir: elinizdeki en eski bilgi bile, doğru türdense en taze bilgiden değerli olabilir. Beş yıl önceki bir telefon numarası işe yaramayabilirken, otuz yıl önceki bir memleket bilgisi dosyayı açabilir. Bu yüzden 'çok eski, işe yaramaz' diye elediğiniz şeyleri de aktarın.
Bağ haritası nedir?
Çalışmanın ilk adımı, kişinin etrafındaki sabit noktaların bir haritasını çıkarmaktır. Bu harita üç halkadan oluşur: birinci halka çekirdek aile, ikinci halka geniş akraba ve memleket çevresi, üçüncü halka ise mesleki ve dönemsel çevredir. Her halka farklı hızda değişir ve farklı bir arama yolu sunar.
Harita çıkarıldıktan sonra hangi halkadan başlanacağına karar verilir. Bu karar aradan geçen süreye ve elinizdeki bilginin türüne göre değişir. Kısa süreli kopukluklarda birinci halka, uzun süreli olanlarda ikinci halka genellikle daha verimlidir.
Neden çevre daha kolay bulunur?
İzini kaybettirmek isteyen bir kişi kendi bilgilerini gizleyebilir; ancak akrabalarının bilgilerini gizleyemez. Aynı şekilde kendi ikametini değiştirebilir ama doğduğu ilçenin nüfus dokusunu değiştiremez. Çevre, kişinin kontrol edemediği bir alandır ve bu yüzden daha güvenilir bir başlangıç noktasıdır.
Bu, çevredeki kişilerin rahatsız edileceği anlamına gelmez. Çalışma gözleme ve erişilebilir kaynaklara dayanır; kimseye kimlik gizleyerek soru sorulmaz, kimse yanıltılmaz. Aranan şey, bir bağlantı zincirinin görünür halkalarıdır.
Sizin katkınız ne olabilir?
- Aile büyüklerinin adlarını ve varsa memleket bilgilerini yazın
- Kişinin hangi dönemde nerede yaşadığını kabaca sıralayın
- Mesleğini ya da uğraştığı iş kolunu, tahmin bile olsa belirtin
- Askerlik ya da okul dönemine dair hatırladıklarınızı ekleyin
- Eski fotoğrafların çekildiği yer ve dönemleri not edin
- Ailenizde bu konuyu bilen başka biri varsa ona danışın
Altıncı madde çoğu zaman en verimlisidir. Ailelerde bir kişi genellikle bu tür bilgileri taşır; onunla yapılacak yarım saatlik bir konuşma, sahada günlerce sürecek bir çalışmayı kısaltabilir ve size doğrudan bütçe tasarrufu sağlar.
Halkalar arasında nasıl geçiliyor?
Çalışma bir halkada sonuç vermezse bir sonrakine geçilir; ancak bu geçiş rastgele değildir. Her halkada elde edilen bilgi, bir sonrakinin arama alanını daraltır. Örneğin memleket halkasında bulunan bir akraba bağlantısı, mesleki halkada aranacak bölgeyi belirleyebilir. Bu yüzden sonuçsuz görünen bir adım bile çalışmayı ilerletir.
Yöntemin sınırları
Bu yaklaşım her dosyada işe yaramaz. Kişinin ailesiyle bağı tümüyle kopmuşsa, memleketle ilişkisi kalmamışsa ve mesleği bilinmiyorsa harita boş kalır. Böyle dosyalarda ihtimal belirgin biçimde düşer ve bunu ön görüşmede açıkça söyleriz.
Ayrıca bulunan her bağlantı doğrudan kişiye götürmez. Bazı dosyalar bir halkaya kadar ilerler ve orada durur. Yapılan çalışma yine raporlanır; hangi bağların takip edildiği ve nerede kapandığı yazılır. Bu rapor, ileride yeni bir ipucu çıktığında sıfırdan başlamanızı önler.
Ne kadar sürer?
Bağ haritasının zenginliğine göre değişir. Aile bilgisi güçlü olan dosyalar günler içinde ilerleyebilir; harita zayıfsa çalışma haftalara yayılır. Ön görüşmede haritayı birlikte çıkarıp gerçekçi bir aralık veririz.
Sonuç nasıl teslim edilir?
Bulunan bilgi, hangi bağlantı üzerinden ve hangi tarihte doğrulandığıyla birlikte teslim edilir. Kaynağın gösterilmesi önemlidir; çünkü aynı ada sahip başka bir kişiye ulaşılmış olma ihtimalini değerlendirebilmeniz gerekir. Doğrulama düzeyi belirsizse bu da açıkça yazılır.
Sıkça sorulan sorular
Akrabalarımla görüşecek misiniz?
Hayır. Sizin ailenizle görüşmek sizin yapacağınız bir şeydir; biz gözlem ve erişilebilir kaynaklarla çalışırız. Ailenizden edindiğiniz bilgileri bize aktarmanız yeterlidir.
Memleket bilgisi bilmiyorum, yine de olur mu?
Zorlaşır ama imkânsız değildir. Mesleki çevre ya da dönemsel bağlantılar alternatif yol sunabilir. Ön görüşmede elinizdekine göre değerlendiririz.
Yanlış kişiye ulaşma riski var mı?
Bu riski azaltmak için doğrulama düzeyi raporda açıkça belirtilir. Kesinleşmemiş bir eşleşme, kesinmiş gibi sunulmaz.
Çalışma sırasında kişi haberdar olur mu?
Yöntem gözleme dayandığı ve temas kurulmadığı için olağan koşullarda haberdar olmaz.