Bize ulaşan kişilerin önemli bir kısmı 'elimde neredeyse hiçbir şey yok' diyerek başlar. Bu cümle genellikle doğru değildir; kişiler kendi bildiklerini bilgi saymaz. Bu sayfada hangi kırıntının gerçekten işe yaradığını, nereden başlanabileceğini ve elinizdekini nasıl çoğaltabileceğinizi anlatıyoruz.
Bilgi saydığınızdan daha fazladır
Birinin doğduğu şehir, uğraştığı iş kolu, bindiği aracın markası ya da uzun süre önce yaşadığı mahalle — bunların her biri yalnız başına anlamsız durur. Yan yana geldiklerinde ise arama alanını daraltırlar. Çalışmanın ilk adımı zaten budur: kocaman bir alanı, sizin verdiğiniz kırıntılarla yönetilebilir bir alana indirmek.
Bu nedenle ön görüşmede 'ne biliyorsunuz' sorusuna 'hiçbir şey' demek yerine aklınıza geleni sıralamanız daha yararlıdır. Neyin işe yarayacağına karar vermek sizin değil, çalışmanın işidir. Önemsiz sandığınız bir ayrıntının dosyayı açan şey olduğu sık görülür.
Hangi ipucu ne kadar değerli?
| Ad-soyad ve doğum yılı | Sık rastlanan isimlerde tek başına yetmez; doğum yılı eklendiğinde ayırt edici olur |
|---|---|
| Geçmişteki ikamet | Güncelliğini yitirmiş olsa da başlangıç için en verimli kalemlerden |
| Kullanılmayan numara | Kapalı olsa dahi çevre bağlantılarını görünür kılabilir |
| Çalıştığı iş kolu | Şehir değiştirmiş kişilerde çoğu zaman tek sağlam iz |
| Akraba ve memleket | Uzun süre önce kopmuş bağlarda genellikle asıl yol budur |
| Araç marka ve rengi | Sahadaki doğrulamayı hızlandırır |
Tablodan görülebileceği gibi tek bir kalemin yeterli olduğu durum azdır. İki üç kalemin bir arada bulunması çoğu dosyayı başlatmaya yeter. Hiçbiri yoksa bile bazen sizin kolayca edinebileceğiniz bir bilgi ortaya çıkar ve dosya bir hafta sonra başlatılabilir hâle gelir.
Değer sıralaması sabit değildir; talebin türüne göre değişir. Bir adres çalışmasında geçmiş ikamet ve akraba bağı öne çıkarken, ticari bir muhatabın araştırılmasında iş kolu ve faaliyet adresi belirleyici olur. Bu yüzden ipuçlarınızı sıralarken hangisinin önemli olduğunu ayıklamaya çalışmayın; hepsini aktarın.
Yalnızca isim varsa
Bu en zor senaryodur ve dürüst olmak gerekir: sık rastlanan bir isimde yalnız isim, çalışmayı başlatmaya yetmez. Aynı adı taşıyan yüzlerce kişi arasından doğru olanı ayırt edecek ikinci bir veri gerekir. Böyle bir dosyada size 'hallederiz' demek yanıltıcı olur ve bunu söylemeyiz.
Buna karşılık isim nadirse tablo tamamen değişir. Az rastlanan bir soyadı tek başına ciddi bir daraltma sağlar. Bu yüzden ön görüşmede ismi duymak bile bir değerlendirme imkânı verir; ihtimali ilk dakikalarda söyleyebiliriz.
Bilgiyi kendiniz nasıl çoğaltabilirsiniz?
- Geçmiş yazışmalarınızı gözden geçirin; içinde yer, iş yeri ya da tarih geçen bir mesaj sıklıkla çıkar
- Her iki tarafın da tanıdığı kişilerin adlarını yazın; çevreden ilerlemek yaygın bir yöntemdir
- Elinizde duran belgelerdeki kurum, banka veya firma adlarını kaydedin
- Kişinin kendi anlattığı geçmişe dair her şeyi not edin; doğru olmasalar bile yön gösterir
- Fotoğraflarınız varsa nerede ve ne zaman çekildiklerini hatırlamaya çalışın
- Ailenin yaşlı üyelerine danışın; memleket ve akrabalık bilgisi çoğunlukla onlarda durur
Bu adımları görüşmeden önce tamamlamanız, çoğu dosyada birkaç günlük saha çalışmasına denk düşer. Kendi belleğiniz ve arşiviniz, sahada aranacak bilginin en ucuz kaynağıdır ve bunun için ödeme yapmanız gerekmez.
Ne yapmamalısınız?
Elinizdeki izi tüketmeyin. Uzun süredir kullanılmayan bir numaraya yazmak, bildiğiniz bir kapıyı çalmak ya da ortak bir tanıdığa doğrudan sormak karşı tarafı harekete geçirir. Harekete geçmiş bir kişiyi yeniden görünür kılmak, hiç dokunulmamış bir izi takip etmekten kat kat zordur ve size çok daha pahalıya mal olur.
Özellikle sosyal medya üzerinden kurulan temas, en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır. Tek bir mesaj, hesabın kapatılmasına ve o kişinin bir daha görünür olmamasına yol açabilir. Merak edilir ama beklemek gerekir.
Düşük ihtimalli dosyada ne yapılır?
İhtimalin düşük olduğunu düşünüyorsak bunu ön görüşmede söyler ve kararı size bırakırız. Kimi kişi düşük ihtimale rağmen denemek ister; bu meşru bir tercihtir ancak bilerek yapılmalıdır. Böyle dosyalarda kapsamı dar tutup kısa bir ilk blokla başlamayı öneririz; sonuç gelirse genişletilir, gelmezse kayıp sınırlı kalır.
Sıkça sorulan sorular
Yalnızca bir numara yeterli olur mu?
Numara herkese açık bir yerde yayımlanmışsa bağlantı kurulabilir; aksi hâlde tek başına yetmez. Ancak numarayı ikinci bir kalemle birleştirmek çoğu zaman yol açar.
Yıllar öncesine ait bilgi işe yarar mı?
Evet. Geçerliliğini yitirmiş bir ikamet bilgisi bile başlangıç noktası olarak değerlidir; komşuluk ve çevre bağlantıları üzerinden ilerlenebilir.
Bilgi toplamam ne kadar sürer?
Genellikle birkaç saatlik bir bellek ve arşiv taraması yeterlidir. Bu süreyi ayırmanız, dosyanın süresini günler ölçüsünde kısaltabilir.
Bilgim eksikse ücret artar mı?
Doğrudan artmaz ama süre uzayabilir ve süre maliyetin en büyük bileşenidir. Bu nedenle eksik bilgi dolaylı olarak bütçeyi etkiler.